Perspektywy doktoranta-humanisty w Polsce. Relacja z debaty MNiSW.

2cbc0ca2d8fab7de1b4241aa9ad4df1cStan i znaczenie polskiej humanistyki, problemy z jakimi muszą mierzyć się humaniści oraz potrzeby środowiska były głównymi tematami debaty „Perspektywy rozwoju humanistyki polskiej” zorganizowanej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w dniu 1 lutego 2016 roku.

W debacie, na którą zaproszono ludzi nauki reprezentujących uczelnie, organizacje i komitety zaangażowane w rozwój polskiej humanistyki udział wzięli reprezentanci doktorantów: Michał Gajda (PW) – przewodniczący KRD oraz Dorota Sys (UKSW) – przewodnicząca PDNHiS.

Kwestie poruszane w wystąpieniach Wiceministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Aleksandra Bobki oraz wiceprezesa Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej prof. dr hab. Włodzimierza Boleckiego, były znaczące z punktu widzenia młodego naukowca wchodzącego w świat nauki. W wystąpieniach oraz podczas debaty dyskutowano o systemowych i jednostkowych problemach, które dotykają obecnie humanistykę w Polsce. Najistotniejsze z nich to brak dobrych bibliotek humanistycznych, centrów humanistyczno-społecznych i wyspecjalizowanych pracowni humanistycznych, a także problem z umiędzynarodowieniem i wymianą międzynarodową oraz z tworzeniem zespołów projektowych.

Przewodnicząca PDNHiS przedstawiła sytuację doktoranta-humanisty na kanwie dyskusji o systemie finansowania badań humanistycznych. Obecny status uczestnika studiów doktoranckich, obok obowiązków i niektórych praw studenta (art. 197 ust. 1, art. 198, art. 199 PSW), nakłada na doktoranta obowiązki pracownika: prowadzenie zajęć dydaktycznych (art. 197 ust. 3 PSW), prowadzenie badań naukowych (art. 197 ust. 2 PSW) i tworzenie artykułów naukowych (art. 11 u.2 USNiTN). Jednocześnie należy zauważyć, że stypendium doktoranckie (obecnie w wysokości 1470 zł) otrzymuje około 10% uczestników studiów doktoranckich z zakresu nauk humanistycznych i społecznych, a tzw. stypendium projakościowe (w kwocie nie mniejszej niż 800 zł) 30% tych doktorantów. Ilość programów grantowych i konkursów na finansowanie badań dla młodych naukowców z omawianych obszarów jest znacznie mniejsza, niż dla doktorantów z innych dziedzin nauki. Doktorant z wyżej wymienionych dziedzin rzadko zapraszany jest do pracy w zespołach badawczych promotorów, opiekunów naukowych lub profesorów (przyczyny takiego stanu rzeczy są różne: specyfika badań humanistycznych, problem z tworzeniem projektów zespołowych, czy w końcu ilość funduszy przyznawanych na granty dla humanistów).

W obecnym systemie finansowania badań humanistycznych doktorant znajdując się niejako pomiędzy dotacją podstawową, z której finansowanie są stypendia doktoranckie i przyznawane dotacje na badania własne, a mechanizmami grantowymi, często musi podejmować pracę zawodową, co wpływa bardzo niekorzystnie na jakość pracy naukowej i może prowadzić do wydłużania czasu przygotowania dysertacji oraz rezygnacji z rozpoczętych studiów.

Przedstawiony problem związany jest z ogólnym statusem uczestnika studiów doktoranckich, jednak ze względu na przedstawioną specyfikę badań humanistycznych szczególnie dotyczy doktorantów tych dyscyplin. Minister Aleksander Bobko zauważył postawiony problem i poinformował, że nad próbami rozwiązania tej sytuacji zostanie podjęta dyskusja podczas spotkania z Zarządem KRD planowanym na dzień 2 lutego 2016 roku.

Dyrektor Departamentu Rozwoju MNiSW Andrzej Kurkiewicz przedstawił zmiany w nowej unijnej perspektywie, która potrwa do 2020 roku. Na szczególną uwagę zasługuje finansowanie nowych programów studiów doktoranckich, także dla humanistów, oraz program Ministerstwa Rozwoju „Humaniści na rynku pracy”. Uczestnicy debaty przedstawili różne pomysły dotyczące rozwoju polskiej humanistyki, m.in. stworzenie trzeciej agencji grantowej obejmującej badania z zakresu nauk humanistycznych i społecznych oraz sztuki, przyznawania „małych” grantów, utworzenie dobrej biblioteki humanistycznej (być może tylko cyfrowej), digitalizacja zbiorów. Realizacja tych pomysłów z pewnością przyniosłaby pozytywne skutki również dla środowiska doktorantów, ale czy tak się stanie, czy MNiSW podejmie skuteczne działania pozytywnie wpływające na stan polskiej humanistyki? Czas pokaże…

Dorota Sys
Przewodnicząca PDNHiS

Oficjalną notatkę MNiSW na temat debaty można znaleźć na stronie resortu: http://www.nauka.gov.pl/aktualnosci-ministerstwo/perspektywy-rozwoju-polskiej-humanistyki-spotkanie-w-mnisw.html